Lange tijd werd gedacht dat de hoeveelheid pijn rechtstreeks samenhing met de mate van weefselschade. In sommige gevallen klopt dit nog steeds, zoals bij een botbreuk of een kneuzing na een val. In zulke situaties is de oorzaak duidelijk en direct te koppelen aan het letsel.

Maar bij klachten die zonder duidelijke aanleiding ontstaan, wordt dat verband al veel minder helder. Meer dan de helft van de klachten die ik in mijn praktijk zie, valt in deze categorie.

Bij chronische klachten is het verband met weefselschade vaak zelfs helemaal niet aantoonbaar. Wetenschappelijk onderzoek toont keer op keer aan dat er bij langdurige klachten vaak géén directe relatie is met schade aan het lichaam. Zo zien we bij mensen met chronische rugpijn dat de MRI-beelden er hetzelfde uitzien als bij mensen zonder klachten. Ook zijn er oudere mensen met ernstige gewrichtsslijtage die géén pijn ervaren, terwijl anderen zonder duidelijke slijtage juist wél pijnklachten hebben die passen bij gewrichtsslijtage.

Pijn heeft als functie het lichaam te beschermen tegen (dreigende) schade. Het is een intelligent maar flexibel systeem dat zich in de loop van het leven kan aanpassen. Het kan gevoeliger of juist minder gevoelig worden door ervaringen, stress, omgeving of eerdere blessures.

Die aanpasbaarheid is geen toeval: dit slimme beschermingsmechanisme heeft onze overlevingskans door de evolutie heen waarschijnlijk sterk vergroot, juist omdat het ons in staat stelde ons voortdurend aan te passen aan veranderende omstandigheden. Soms past dit systeem zich echter zo aan dat pijn zijn beschermende rol verliest en juist een belemmering wordt voor herstel.

Als osteopaat is het mijn taak om te achterhalen welke onderliggende mechanismen verantwoordelijk zijn voor aanhoudende klachten. Vaak gaat het niet om zichtbare schade, maar om functionele verstoringen die het lichaam als bedreigend ervaart.

Soms zijn er ook geen duidelijke functionele problemen te vinden en is er toch pijn. Vaak komt dit door een overgevoelig zenuwstelsel: onschuldige prikkels worden dan als pijnlijk ervaren. Ook dit is goed te behandelen.

De aanpak: we herhalen de bewegingen die normaal pijn doen, terwijl we tegelijk een andere, veilige prikkel aan het zenuwstelsel aanbieden. Zo wordt de pijnprikkel tijdelijk gedempt en kan het brein de beweging opnieuw als veilig registreren. Door dit gecontroleerd te herhalen, ‘herprogrammeren’ we het pijnsysteem en neemt de pijnreactie af.